The Missing Link

Jules Deelder heeft mij ferm gejost. In het weekend van zes en zeven februari wordt het deeltijds kunstonderwijs in Vlaanderen gepromoot, onder het thema “Beestig Bezig” (voelt u de creativiteit al?). In Genk, waar ik welsprekendheid volg, gebeurt dit in vier voorstellingen waar de verschillende muziekgroepen een stukje spelen. Om dat aan elkaar te breien is er een verhaal verzonnen waar ik ook een rol in heb. Een cruciale, mag ik wel zeggen, want ik ben de enige man tussen vier zotte vrouwen. Als vijfde zotte vrouw is er Kristien, die ons regisseert.

Moeilijk was het allemaal niet, het belangrijkste was dat we flexibel konden omgaan met de situatie, als er een keer een groep niet op tijd startte of een kindje door de spanning in tranen uitbarstte. Ideaal voor mij dus, want ik werk het best als ik niets moet voorbereiden en alles op het moment zelf mag verzinnen. Enfin, misschien niet het best, maar toch het liefst.

Veel tekst was er ook niet op voorhand, en wat er was hebben we tijdens de repetities grondig herwerkt. Bij het verdere invullen hebben we echter een cruciale fout begaan: we hebben er een gedicht tussen gestoken. En uiteraard niet zomaar een gedicht, maar “Jazz” van Jules Deelder. De tekst bereikt z’n doel erg goed: als je hem voorleest zit er een jazzy ritme in. Helaas is jazz niet gemaakt om van buiten te leren. Helaas ben ik ook niet gemaakt om dingen van buiten te leren. Er is geen echt logische samenhang in de tekst, waardoor het normaal ook niet erg is als je een deel overslaat, maar dat werkt niet als je hem in dialoog opzegt, zoals ik ga doen met Sarah – behalve dat zij bewust een ander ritme gaat gebruiken. Omdat het zo te eenvoudig zou zijn, moet ik nog tegelijk met Eline dansen, in een choreografie waar we op de juiste momenten Mona moeten afweren, en Heleen komt tussenspringen.

Ik ga het nu proberen te leren door de tekst op te nemen als een MP3, en die overal mee naartoe te nemen in plaats van mijn gebruikelijke programma’s. Ik weet niet of het helpt, ik begin me na de twintigste beluistering vooral aan mijn eigen stem te storen – hebben jullie dat ook? Sowieso is de kans erg groot dat ik ongelukkig naast het podium ga trappen, dus ik zal mijn verzekering nog maar eens eens extra nakijken. Iedereen is welkom om dit spektakel te aanschouwen: zes en zeven februari, om drie uur en half zeven, in Rondpunt 26, het jeugdcentrum in Genk. Komt dat zien!

De tweede tekst op mijn examen welsprekendheid moest “stijlelementen” bevatten. De eerste versies gingen over (bewust) foute statistieken, daarna evolueerde het naar misbruik van wetenschappelijke argumenten, maar ik eindigde bij deze tekst, een betoog voor de rechten van de nerd.

Ik ben hier om een bedreigde soort te verdedigen. Een soort die nodig is voor het voortbestaan van onze maatschappij, maar meer en meer in de verdrukking raakt. Een soort die meer respect, meer bescherming verdient. Een soort die er op het eerste gezicht een beetje raar uitziet, maar vanbinnen toch zoals ons allemaal is. Beste mensen, ik ben hier voor de nerds.

En inderdaad, u had het misschien al gezien, ik ben er zelf ook een. Maar dan wel eentje die zijn veilige omgeving durft verlaten, zonlicht aankan, en niet wegkwijnt bij het vooruitzicht van sociale contacten. Want ja, we zijn soms vreemd gekleed, we gebruiken een onverstaanbaar jargon, en we ruiken niet altijd even fris, maar we zijn wel nuttig. We leven dikwijls buiten het zicht, maar daar doen we noodzakelijk werk. Kijk maar naar uw eigen leven.

U bent huisvrouw? Dan staat u ’s ochtends op met de radio. Rond de middag steekt u de was in, en ’s avonds warmt u een soepje op in de microgolfoven. Welke radiotechnicus houdt die zender gaande? Wie was de chemicus die uw wasmiddel samenstelde? Welke fysicus heeft uw microgolfoven bedacht?

Of u bent bankdirecteur? Dan rijdt u ’s ochtends met uw BMW naar het werk. Daar berekent u de lening die u een klant kan aanbieden. ’s Avonds zoekt u met de GPS het adres van dat kasteeltje waar de Rotary samenkomt. Welke ingenieur heeft uw motor afgesteld? Kent u de informaticus die de berekening in uw computer programmeerde? Welke wiskundige heeft bedacht hoe die satellieten konden werken?

Of u bent politieagent? Dan patrouilleert u in de voormiddag in de stad. In de namiddag vindt u een lijk langs het kanaal. En tegen de avond kruipt u nog eens dicht tegen uw vrouw aan. Wie heeft de stof gemaakt die zorgt dat uw jas regen afstoot maar zweet doorlaat? Hoe heet de entomoloog die uit de insecten op het lijk het tijdstip van overlijden kan vaststellen? Welke laborant heeft de anticonceptiepil ontwikkeld, waardoor u naar hartenlust van bil kan gaan?

Ik kan zo nog lang doorgaan, maar u hebt het al lang door: nerds zijn overal, en zijn overal nuttig. De wiskundigen, de biologen, de fysici: ze zijn soms een beetje wereldvreemd, maar altijd wereldnoodzakelijk.

Daarom zou ik u willen vragen om een beetje vriendelijk te zijn als u nog eens een nerd ontmoet. Als we een beetje afwezig lijken, dan is het omdat we op dat moment een antwoord aan het zoeken zijn voor een probleem waar u misschien ook last van hebt. Koester ons, net zoals je planten koestert: hou ons een beetje uit de zon, geef ons regelmatig voedsel, en blijf vooral praten, ook al zeggen we niets terug.

Als u in uw eigen kinderen soms een kleine nerd ziet ontwaken, wees dan zeker niet teleurgesteld. We worden allemaal nieuwsgierig geboren, maar slechts weinigen hebben het geluk dat ze dit ook de rest van hun leven mogen blijven. Stimuleer ze, laat ze ontdekken waar ze zelf van houden, en misschien kunnen ze er later hun beroep van maken. Er zijn nog zoveel problemen op te lossen, en in elke niche die je kan bedenken is er nog jaren werk voor de meest gemotiveerde specialisten. Laat dus ruimte aan de nerds die je kent, want ze verdienen het, en jullie ook.

Het afgelopen jaar heb ik elke donderdag aan de academie van Genk Welsprekendheid gevolgd. Dat is zoiets als Voordracht, maar dan voor mensen die zelf iets te zeggen hebben. Onlangs hadden we het examen om onze middelbare graad af te ronden, en om de leegte hier een beetje te vullen, plaats ik hier de drie teksten die ik geschreven en gebracht heb. We beginnen met de verwelkoming voor het examen.

Dames en heren, geachte leden van de jury,

Welkom op het openbaar examen tot het bekomen van de middelbare graad in de welsprekendheid aan de academie van Muziek, Woord en Dans in Genk.

Wij brengen hier verslag uit van onze zoektocht naar de puurste discipline die we aan deze academie kunnen beoefenen.

Geen enkele andere richting biedt ons de mogelijkheden die Welsprekendheid ons geeft. U denkt misschien dat theater een meer volledige richting is. Of dans meer meeslepender. Muziek meer onderhoudender. Het spijt mij dat ik het u moet zeggen, maar u dwaalt.

Want inderdaad, toneel combineert het gesproken woord met de fysieke expressie. Maar vergeet niet dat het slechts om acteurs gaan, die zichzelf permanent verstoppen achter hun personage. Hoe weet je wanneer je met de echte persoon te doen hebt? Wie uitblinkt in een ingebeelde wereld, doet dit omdat hij zich in de realiteit niet kan rechthouden.

En dans, ja, dat is misschien wel leuk om te zien, maar hoeveel drukt het uit? Worden meningen bijgesteld na het zien van een dansvoorstelling? Worden pleiten beslecht omdat advocaten een tango aanvatten? Het lichaam kan zich al genoeg uitleven in de privé-sfeer, in de publieke ruimte voert de geest het woord.

Dus ook geen muziek. Alhoewel een instrument interessant kan zijn om een groep te amuseren rond een kampvuur, is het meteen een beperking. Alleen al de logistieke kant: je moet het meesleuren, opzetten, aansluiten, stemmen… iets waar wij geen last van hebben. Velen zijn trouwens beperkt tot een beperkt repertorium, en zullen nooit spontaan een nieuwe creatie kunnen brengen: iets waar wij geen last van hebben, alles wat we doen is nieuw voor de wereld.

Over muziektheater kunnen we dan ook kort zijn: die musicalrichting combineert gewoon de ongemakken van de vorige drie in één. Het is niet omdat de VTM op zoek gaat naar een nieuwe Maria dat we ons daartoe moeten verlagen. Er is trouwens al genoeg lawinegevaar in de Alpen.

U wou misschien opmerken dat ze bij voordracht ook teksten brengen. Ja, daar durven ze al eens een duffe schrijver van onder het stof halen. Maar geef toe, wanneer vroeg men u het laatst om nog eens iets van Guido Gezelle te brengen? Een toespraak kan pas indruk maken als ze gevormd is naar haar publiek en haar omgeving, dus bespaar ons die voorgekauwde woordkunstjes, wij gaan voor eigen werk.

Want neen, eigen werk vind je niet alleen bij literaire creatie. Mochten we uitgeblust zijn, ongelukkig in onze relatie en in ons lichaam zitten, en ons vervelen op het werk, dan kunnen we daar gaan uithuilen bij gelijkgezinden. Maar het veilige papier is meteen een afscherming voor je publiek. Wij treden met open vizier onze tegenstander tegemoet.We kijken hem recht in de ogen, laten ons niet afleiden, en spuwen desnoods in zijn gezicht. Wie tegenwind vreest, moet zijn mond maar niet opendoen.

Wie nu nog niet overtuigd is dat welsprekendheid de enige richting is die de moeite waard is om gevolgd te worden zegt het maar, dan zal ik het nog eens wat trager herhalen. Of houd gewoon uw oren open op deze avond, waarin wij op een half uur tijd voorgoed de prangendste discussiepunten uit de hedendaagse wetenschap aan banden zullen leggen.

Vooraleerst beginnen we met het aanduiden van de grootste wetenschapper aller tijden. Als drie ambassadeurs presenteren we drie kandidaten, en hakken daarna grondig op elkaar in, als waren we volksvertegenwoordigers op een televisiedebat.

Daarna is het tijd voor individueel werk: Annick zal ons vertellen hoe de reclame ons wetenschappelijk bij de neus neemt, Pieter veegt deskundig de vloer aan met neo-psychologisch gewauwel, en ik sluit af met een betoog ter opwaardering van onze nerds.

We sluiten af met doordringender werk: Annick en ik betreden de arena met onze standpunten omtrent de zelfgekozen dood van Amelie Van Esbeen, nu enkele weken geleden.

Wij zijn u dankbaar dat u uw tijd opoffert om naar ons te komen luisteren, maar zijn er meteen ook van overtuigd dat u niet met lege hoofden naar huis zal gaan.